Klimaatmisinformatie: Wat moet je weten en hoe ga je ermee om in de les?

Foutieve informatie die wordt verspreid, ongeacht of het de bedoeling is om te misleiden of niet.

Misinformatie (foutieve informatie) die opzettelijk wordt verspreid om te misleiden.

Het blokkeren of vertragen van klimaatbeleid. Ook desinformatie is een vorm van klimaatobstructie.

Welke verschillende vertragingstactieken er bestaan wordt hieronder bij ‘Verschillende patronen en tactieken’ besproken.

Wetenschappelijke kennis wordt in twijfel getrokken.

Een voorbeeld hiervan is in hoeverre de mens invloed heeft op klimaatverandering: “Ik ontken niet dat de aarde opwarmt, maar in hoeverre de mens daar invloed op heeft is een politieke discussie”. Dit terwijl de wetenschap al lang bewezen heeft dat de mens invloed heeft op klimaatverandering.

Een ander voorbeeld is het in twijfel trekken van de wetenschapper of het platform: in hoeverre deze objectief is en niet zijn eigen mening probeert door te duwen. Zo bestaat er veel misinformatie over de NOS als objectieve informatiebron.

Het bestaan, de ernst of de oorzaak van klimaatrampen wordt in twijfel getrokken.

Een veelvoorkomend voorbeeld is het ontkennen van dat er meer klimaatrampen zijn. Hierbij wordt vaak gedoeld op het idee dat overstromingen, bosbranden en hittegolven er altijd al waren en niet toenemen in intensiteit. Wetenschappelijke data toont echter aan dat dergelijke extremen vaker voorkomen en ernstiger zijn door de opwarming van de aarde.

Een ander voorbeeld in bijvoorbeeld de winter is: “het is gewoon koud dus de opwarming van de aarde bestaat niet”. Een video van PowNews bespreekt deze mythe op een ironische manier. Echter worden lokale weersomstandigheden hierbij vaak als indicator gebruikt voor het wereldwijde langetermijnklimaat en betekent een koude winter niet meteen dat de aarde niet opwarmt. Vaak zijn namelijk juist extreme weersomstandigheden een teken van klimaatverandering.

Foutieve informatie over de oplossingen van klimaatverandering. Dit kan misinformatie zijn over de werking en effectiviteit van deze oplossingen of de kosten en impact van bepaalde oplossing

Een voorbeeld hiervan is “klimaat is duur en schadelijk voor de economie”. Echter zijn de kosten van niks doen aan het klimaat vele malen hoger door oplopende klimaatschade in de toekomst.

Een ander bekend voorbeeld is “groene/duurzame energie werkt niet” of “groene energie kost meer dan dat het oplevert”, bijvoorbeeld door de bouw van onderdelen voor windmolens. De conclusie die dan vaak wordt getrokken is dat we er beter maar niet aan kunnen beginnen. Echter blijkt dat bij windmolens de energie die de bouw kost al binnen 3 maanden tot een jaar wordt teruggewonnen.

Wie klimaatverandering veroorzaakt en wie er verantwoordelijk is voor de oplossingen wordt in twijfel getrokken.

Dit speelt zich af op individueel niveau, waarbij vooral individuen verantwoordelijk worden gehouden voor het oplossen van de klimaatcrisis: zij moeten hun gedrag aanpassen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het uitrekenen van je ‘CO2-voetafdruk’. Deze rekentools worden gefinancierd door fossiele bedrijven zoals BP. Op deze manier wordt bewust de verantwoordelijkheid bij het individu in plaats van bijvoorbeeld grote bedrijven gelegd.

Een ander voorbeeld is “Het heeft geen zin om met een klein land als Nederland klimaatopwarming tegen te gaan; grootvervuilers als India en China maken alles toch weer kapot!”. Echter is Nederland een koploper als het gaat om uitstoot van broeikasgassen. Ook hier wordt de verantwoordelijkheid naar de ander verschoven.

Op het moment dat je informatie vaak hoort, wordt het eerder als juist beschouwd. Dit kun je vergelijken met een weg die je heel vaak bewandelt, waardoor een paadje zichtbaar wordt. Of als een ruimte waarin informatie de hele tijd terugkaatst (echo chamber).

Het herhalen van klimaatmythes terwijl je deze probeert te ontkrachten, kan ook bijdragen aan het versterken van deze echo chambers. Het is dan ook belangrijk de mythe altijd maximaal één keer te herhalen en je argument te beginnen met de waarheid en daarmee af te sluiten. Dit wordt ook wel het ‘waarheidsbroodje’ genoemd.

Dit effect gaat over het blijvende vertrouwen van mensen in onjuiste informatie, ook nadat ze de werkelijke feiten gepresenteerd krijgen. Er is dan een ‘stukje informatie’ dat als vaststaand anker gebruikt wordt op basis waarvan andere informatie beoordeeld wordt. Aan dit anker wordt zoveel gewicht gehangen dat het moeilijk wordt om tegenstrijdige informatie voor waarheid aan te nemen.

Niet iedereen is even vatbaar voor mis- en desinformatie omdat verschillende persoonlijke omstandigheden invloed kunnen hebben op wat iemand beschouwt als geloofwaardig:

• Ideologie: wereldbeeld, politieke overtuigingen, wantrouwen tegenover overheid/elites.
• Waarden: wat iemand belangrijk vindt (bv. tradities, vooruitgang, vrijheid, rechtvaardigheid, zekerheid, natuur).
• Rolmodellen: leiders, mediafiguren of peers die men vertrouwt.
• Bevestigingsvoorkeur: neiging om informatie te geloven die bestaande opvattingen bevestigt.

Inhoudspatronen gaan over de feiten die de basis vormen van de klimaatwetenschap. Een onderzoek van Yale University onderscheidt vijf verschillende patronen. Deze verschillende inhoudspatronen worden elk op verschillende manieren ontkend:

1. Feit: Het wordt warmer.
   Ontkenning: ‘Het klimaat verandert niet, of niet meer dan het altijd al veranderde.’
2. Feit: Het ligt aan ons.
   Ontkenning: ‘Klimaatverandering wordt niet (helemaal) door de mens veroorzaakt. CO2 is juist goed voor plantjes.’
3. Feit: We weten het zeker.
   Ontkenning: ‘Er is twijfel onder wetenschappers over CO2-uitstoot als hoofdoorzaak van klimaatverandering.’
4. Feit: Het is erg.
   Ontkenning: ‘Er is wel klimaatverandering maar geen klimaatcrisis. Het klimaat verandert altijd al. We kunnen ons makkelijk aanpassen.’
5. Feit: We kunnen klimaatverandering beperken.
   Ontkenning: ‘We kunnen niets (meer) tegen klimaatverandering doen. Zolang China niets doet, heeft het geen zin om in Nederland klimaatbeleid te voeren.’

Klimaatdesinformatie kent verschillende patronen die twijfel zaaien over wetenschappelijk bewezen informatie. Er zijn vijf procespatronen te onderscheiden, die ook vaak in combinatie met elkaar gebruikt worden om desinformatie te versterken.

1. Cherry picking (selectief bewijs kiezen dat klimaatontkenning lijkt te bevestigen): ‘In de middeleeuwen was het veel warmer. Op deze foto is geen zeespiegelstijging zichtbaar.’ 
2. Complotdenken: ‘Kritische wetenschappers worden gecensureerd. IPCC is corrupt. Klimaatverandering is een hoax.’
3. Drogredenen: ‘Het klimaat verandert altijd al’ (Dat het klimaat altijd al veranderde, betekent niet dat het nu niet door de mens verandert, en veel sneller dan in het verleden)
4. Nepexperts opvoeren, echte experts denigreren: ‘Het IPCC, NASA en KNMI zijn corrupt en deze Nobelprijswinnaar zegt dat er geen klimaatverandering is.’
5. Onrealistische verwachtingen van wetenschap: ‘Consensus is niet hoe wetenschap werkt. Klimaatmodellen bevatten onzekerheden.’

In onderstaande afbeelding worden deze vijf procespatronen nog verder onderverdeeld in specifiekere patronen. Dit wordt het PLOCC model genoemd en is ontwikkeld door John Cook, een cognitiewetenschapper die onderzoek doet naar klimaatwetenschapontkenning.

Bron: https://skepticalscience.com/PLOCC-Taxonomie-en-Definities.shtml

Hoewel vertragende technieken niet altijd desinformatie betreffen en vaak het bestaan van klimaatverandering erkennen, kan het wel gebruikt worden om strategisch informatie te framen en te gebruiken. Er kunnen vier verschillende vertragende technieken worden onderscheiden op basis van wetenschappelijk onderzoek van Lamb en collega’s. Mario Veen heeft hier later een vijfde vertragingstechniek genaamd ‘moodsplaining’ aan toegevoegd.

1. Verantwoordelijkheid afschuiven: anderen moeten eerst handelen. “Nederland is een klein land dus wij hoeven niets te doen. De overheid/het bedrijfsleven/consumenten moeten dit regelen. Zolang China niets doet…”
2. Opgeven: “Klimaatverandering is niet meer te stoppen. Het is al te laat. We moeten ons volledig richten op adaptatie want mitigatie is een verloren zaak.”
3. Nadelen benadrukken: “Als we fossiele brandstoffen afbouwen, stort de samenleving in. De kosten van klimaatbeleid wegen niet op tegen de baten.”
4. Niet-transformatieve maatregelen promoten (greenwashing): “We hoeven niet ingrijpend te veranderen. Met bomen planten, airconditioning en kerncentrales komen we er ook.”
5. Moodsplaining: de ander uitleggen hoe deze zich wel of niet moet voelen. “Wees niet zo negatief. Op een warme dag moet je gewoon blij zijn. Als je een alarmerende boodschap brengt, komen mensen niet in beweging.”

In onderstaande afbeelding worden de eerste vier tactieken nogmaals genoemd. Deze vier worden daarna verder onderverdeeld tot specifiekere tactieken. Dit kan helpen om de werking van vertragingstactieken (ofwel discourses of climate delay) te begrijpen.

Bron: https://www.cambridge.org/core/journals/global-sustainability/article/discourses-of-climate-delay/7B11B722E3E3454BB6212378E32985A7