Klimaatwijzer is een initiatief van Universiteit Utrecht
Kant-en-klaar lesmateriaal over klimaatverandering voor docenten in het voortgezet onderwijs.
In deze LesSnack bekijken de leerlingen de aarde vanuit de ruimte samen met André Kuipers en een mug. Met de wet van Wien berekenen ze dat de aarde licht geeft in het infrarood. Ze leren dat deze straling door broeikasgassen in de atmosfeer geabsorbeerd en weer uitgestraald wordt, als een deken om de aarde. Ze
In deze LesSnack bekijken de leerlingen de aarde vanuit de ruimte samen met André Kuipers en een mug. Met de wet van Wien berekenen ze dat de aarde licht geeft in het infrarood. Ze leren dat deze straling door broeikasgassen in de atmosfeer geabsorbeerd en weer uitgestraald wordt, als een deken om de aarde. Ze
In deze LesSnack verdiepen leerlingen zich in de invloed van de industriële revolutie op de moderne voedselvoorziening. Voorafgaand aan de les maken leerlingen een huiswerkopdracht waarin ze zich verdiepen in een korte beschrijving van de geschiedenis van één groente. Tijdens de les worden in groepjes verschillende groenten vergeleken, en wordt er een tijdlijn met gebeurtenissen
In deze LesSnack ontdekken leerlingen wat zeespiegelstijging door klimaatverandering betekent voor de kans op overstromingen in Nederland. Met behulp van een grafiek met de herhalingstijd van hoge waterstanden op logaritmische schaal bepalen ze de kans op kritieke waterstanden bij 0,5 en 1 meter zeespiegelstijging. Vervolgens berekenen ze de kans op deze zeespiegelstijgingen in 2100 op
In deze les onderzoeken leerlingen hoe maatschappelijke normen veranderen door de tijd heen aan de hand van een quiz en een sorteeropdracht. Centraal staat het inzicht dat wat mensen normaal vinden, kan veranderen in de tijd. Vaak hebben activisten gestreden voor dingen die we nu normaal vinden. Die verandering ging vaak in stappen, en er
In deze les onderzoeken leerlingen hoe maatschappelijke normen veranderen door de tijd heen aan de hand van een quiz en een sorteeropdracht. Centraal staat het inzicht dat wat mensen normaal vinden, kan veranderen in de tijd. Vaak hebben activisten gestreden voor dingen die we nu normaal vinden. Die verandering ging vaak in stappen, en er
De werkvorm heeft tot doel leerlingen te laten nadenken over hoe de toekomst eruit ziet in 2100 volgens de twee meest extreme IPCC scenario’s (“snelle ontwikkeling” en “duurzame ontwikkeling”). Denkend vanuit de toekomst maken leerlingen een museum met objecten uit het heden. Ze moeten voor ieder object een bijschrift maken.
De werkvorm heeft tot doel leerlingen te laten nadenken over hoe de toekomst er uitziet in 2100 volgens de twee meest extreme IPCC scenario’s: “snelle ontwikkeling” en “duurzame ontwikkeling”. Leerlingen bekijken objecten met bijschriften, en moeten bedenken in welke toekomst ze zijn aanbeland: die volgens scenario “snelle ontwikkeling” of volgens scenario “duurzame ontwikkeling”.
In vier lessen kijken leerlingen op het schaalniveau van Nederland naar ontwikkelingen rondom de thema’s wonen, energie, mobiliteit en natuur & landbouw. Nederland heeft grote opgaven voor de ruimte. Hoe gaan we dat allemaal doen in ons dichtbevolkte land? Een lessenserie over deze opgaven.
De veldwerkopdracht heeft tot doel leerlingen te laten nadenken over de dingen in de stad die ze waarderen, en na te laten denken over groene en circulaire oplossingen. Opdracht 1 (over natuur en klimaatadaptatie) kan in iedere bebouwde omgeving worden uitgevoerd, ook in een nieuwbouwwijk of een dorp. Opdracht 2 (over voedsel) kan het beste
In deze opdracht gaan de leerlingen vanuit een praktische, creatieve opdracht een positief, wenselijk toekomstbeeld van een plek in Nederland in 2050 schetsen. Ze nemen kennis van bestaande ideeën en scenario’s over de toekomst en vormen een eigen blik op de toekomst.
In deze werkvorm beschrijven leerlingen hoe hun leven eruit kan zien in 2050. Ze werken een van de vier scenario’s van het PBL uit tot een dagboekverhaal. Deze scenario’s laten zien hoe de maatschappij zich de komende decennia kan ontwikkelen. Vervolgens laat je ze hun verhalen uitwisselen en benadruk je de overeenkomsten en verschillen. Bespreek
In deze korte werkvorm onderzoek je samen met leerlingen welke toekomstbeelden dominant zijn in de klas, in het bijzonder over klimaatverandering. En je voert het gesprek over hoeveel invloed we denken te hebben op het veranderen van deze toekomst. Ook bespreek je emoties die verbonden zijn met de verschillende toekomstbeelden. Via gerichte vragen kun je
In deze LesSnack onderzoeken leerlingen hoe goederen wereldwijd worden vervoerd en wat de klimaatimpact daarvan is. Ze vergelijken de CO2-uitstoot van transport per vliegtuig en per vrachtschip en ontdekken dat de verschillen groot zijn. Bij het rekenen aan de verbranding van kerosine en stookolie en de CO2-uitstoot per tonkilometer passen leerlingen scheikundige concepten toe. Tot
What do we want? Climate justice. When do we want it? Now!” Je hoort het regelmatig tijdens klimaatprotesten. Het vraagt om actie van de politiek en het liefst snel. Echter lijkt het soms alsof er in de politiek weinig gebeurt en, als er iets gebeurt, dit vaak lang duurt. Hoe dit kan, verkennen we in
In deze LesSnack ontdekken leerlingen de gevolgen van zeespiegelstijging voor Nederland en werken ze een oplossing uit voor een gekozen plek. Ze verklaren het verschil tussen twee hoogtekaarten, een huidige en een in 2100, aan de hand van bodemdaling. Vervolgens arceren ze het deel dat in 2100 onder zeeniveau ligt en berekenen ze op verschillende
In deze LesSnack ontdekken leerlingen de gevolgen van zeespiegelstijging voor Nederland en werken ze een oplossing uit voor een gekozen plek. Ze arceren het deel van ons land dat in 2100 onder zeeniveau ligt en berekenen op verschillende plekken hoe hoog de dijk moet zijn om het land te beschermen tegen hun voorspelde hoogste waterstand
‘Het klimaat verandert altijd, dus maak je geen zorgen! Klimaatactie heeft toch helemaal geen zin?!’ Herkenbaar? Het zijn zomaar twee typische klimaatmythen die vaak voorbij komen. Deze les gaat over mythen en desinformatie dat bestaat over het klimaat. Leerlingen leren hoe desinformatie ontstaat en hoe ze die kunnen herkennen, ontkrachten en doorbreken. Aan de hand
In deze les leren leerlingen hoe het kan dat sloten soms bedenkt zijn met groen mos, planten en soms zelfs dode vissen. Ze onderzoeken de invloed van zuurstof in het water en de temperatuur van het water op de leefbaarheid van zeedieren en -planten. Hoe kan het dat de zuurstof in het water kan opraken?
Hoewel het vaak regent in Nederland zijn onze winters nog lang niet zo koud als de winters in andere landen op dezelfde breedtegraad. Maar hoe kan dit? In deze les onderzoeken leerlingen hoe de zeestroom vanuit de tropen ervoor zorgt dat Nederland en Europa opwarmt. Daarnaast maken leerlingen kennis met de hoeveelheid energie die het
In deze les beantwoorden leerlingen de vraag: veroorzaakt of versterkt menselijk handelen het ontstaan van zware bosbranden? Om bosbranden te voorkomen steken mensen soms gecontroleerd branden aan, maar is dit door de toenemende droogte nog wel veilig? Leerlingen onderzoeken de relatie tussen CO en CO2 in de lucht en het risico op en de gevolgen
In deze les onderzoeken leerlingen hoe een natuurbrand kan ontstaan en welke impact dit heeft op een ecosysteem. Ze ontdekken hoe menselijk handelen kan leiden tot grote verstoringen in de natuur en daardoor tot natuurbranden. De les maakt duidelijk dat ecosystemen kwetsbaar zijn. Daarnaast onderzoeken leerlingen met behulp van grafieken of de temperatuur de afgelopen
Hoewel broeikasgassen vaak in een negatief daglicht worden gezet, zijn ze ook essentieel om de temperatuur op aarde dragelijk te houden. Leerlingen berekenen in deze les hoe koud het zou zijn op aarde zonder broeikasgassen. Dit doen ze met behulp van verschillende formules, waarbij ze ontdekken hoeveel energie de zon uitstraalt, hoeveel zonnestraling er op
Waar gaat alle zon eigenlijk heen wanneer het in de atmosfeer aankomt? De aarde kent een bepaalde energiebalans, die leerlingen in deze les leren begrijpen. Leerlingen gaan rekenen met de zogenoemde albedo: het percentage zonnestraling dat aan de aardoppervlak wordt teruggekaatst. Hoe kan het dat sneeuw een andere albedo heeft dan bijvoorbeeld gras? En welke
Zeedieren krijgen het steeds lastiger doordat het zuurstofgehalte in de zee behoorlijk afneemt. Soms met het gevolg dat massa’s vis happend naar adem sterft en op het strand beland. Er zijn verschillende processen betrokken bij deze verandering van het zeewater, welke leerlingen in deze les ontdekken. Ook worden leerlingen uitgedaagd op een oplossing te bedenken
Waar kwam de dodelijke ijsberg die de Titanic deed zinken vandaan? In deze les ontdekken leerlingen hoe dit soort ijsbergen kunnen ontstaan. En hoe kan het dat de bemanning van de Titanic de ijsberg niet heeft gezien? Dit komt onder andere doordat het grootste deel van de ijsberg zich meestal onder water bevindt. Maar waarom
Wetenschappers onderzoeken oud ijs om achter de temperatuur uit het verleden te komen. Op deze manier ontdekte ze dat de temperatuur in de afgelopen 800.000 jaar niet zo snel is veranderd als nu. Alleen het oudste ijs, wat onderop ligt, is nu juist het ijs wat aan het smelten is waardoor deze onderzoeken een race
Doordat de baan van de aarde rondom de zon varieert is de afstand tussen de aarde en de zon elk jaar een beetje anders. In deze les leren leerlingen deze schommelingen verklaren. Deze zogenoemde Milankovic-cycli is uitgezet in een grafiek, waardoor leerlingen conclusies kunnen trekken en vergelijkingen kunnen doen tussen CO2-concentraties, temperatuur, zonnestraling en isotopentelling.
Het pinguïneilandje South Georgia dreigde door de A-68 ijsberg volledig te worden vermorzeld. Gelukkig ging de ijsmassa uiteindelijk net langs het eiland en overleefde de twee miljoen pinguïns het. Maar hoe kan dit precies gebeuren en vindt dit vaker plaats? Leerlingen ontdekken dit in deze les. Daarnaast denken ze na over of menselijk handelen invloed
Amersfoort aan Zee klinkt misschien een beetje vreemd, maar als er niks aan onze dijken gaat gebeuren lijkt het werkelijkheid te kunnen worden. Dit komt omdat de zeespiegel langzaam stijgt, wat veroorzaakt wordt door verschillende factoren. Welke factoren precies leren leerlingen in deze les. Daarnaast berekenen ze hoeveel de zeespiegel per jaar stijgt en hoe
Dat zeewater zout is weten we waarschijnlijk allemaal doordat je wel eens per ongeluk een slokje hebt genomen tijdens het zwemmen. Op verschillende plekken is de zee dan ook zouter dan op andere. Maar wist je ook dat de zee vroeger zouter was dan nu? Door het oude zout van de bodem van de oceaan
In deze les onderzoeken leerlingen de vraag: “Kunnen we vlees duurzaam produceren?“. Aan de hand van een informatieve tekst analyseren zij de gevolgen van de veehouderij. Leerlingen lezen het artikel vanuit twee tegenovergestelde perspectieven en vullen een argumentatietabel in. Ze vergelijken feiten en meningen en wegen argumenten af. De les stimuleert kritisch denken over duurzaamheid,
In deze LesSnack voorspellen leerlingen de zeespiegelstijging in 2100. Tijdens een demopracticum zien ze dat de zeespiegel stijgt door het smelten van landijs en het uitzetten van zeewater, en niet door het smelten van zee-ijs. Door te rekenen met dichtheden, volumes en oppervlaktes vinden leerlingen de potentiële zeespiegelstijging als al het landijs smelt en het
In deze LesSnack voeren leerlingen een debat over het gebruik van ChatGPT. Nadat leerlingen hebben gereflecteerd op hun ChatGPT-gebruik en meer informatie hebben gelezen, zullen ze een debat voeren van minimaal 10 minuten. Dit doen ze aan de hand van minimaal drie argumenten en één weerlegging. Anders dan andere LesSnacks is deze voor een heel
In deze LesSnack vergelijken leerlingen (misleidende) grafieken met de gemiddelde temperatuur op aarde, afkomstig uit online bronnen over klimaatverandering. De een laat zien dat de temperatuur op aarde al heel lang gelijk blijft, de ander dat de temperatuur op aarde de afgelopen eeuw sterk is gestegen, en nog een ander dat het klimaat altijd al
In deze les onderzoeken leerlingen hoe duurzame keuzes en acties kunnen bijdragen de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. De les laat zien dat individuele en collectieve daden samen kunnen bijdragen aan een duurzamere samenleving. Leerlingen denken na over hun eigen gedrag, ondervragen elkaar naar maatregelen die ze al nemen, en verzinnen samen nieuwe maatregelen
“Hoe valt het opwarmen van de aarde te stoppen?” Dat is een vraag waar onderzoekers, overheden en burgers over de hele wereld zich mee bezighouden. In deze les leren leerlingen wat extreme hitte is en waarom dit een steeds groter probleem wordt door klimaatverandering. De termen mitigatie en adaptatie staan centraal, terwijl leerlingen zich inleven
In deze les maken leerlingen kennis met het begrip ecologische voetafdruk. Ze leren wat dit betekent en hoe hun eigen gedrag invloed heeft op de aarde. Door voorbeelden uit het dagelijks leven (zoals eten, reizen en wonen) ontdekken leerlingen hoeveel grondstoffen en energie nodig zijn om onze manier van leven mogelijk te maken. De les
In deze les gaan leerlingen onderzoeken hoe ecosystemen onder druk kunnen komen te staan en wat er gebeurt wanneer deze een kritische grens overschrijdt. De les laat zien dat kleine veranderingen grote, soms onomkeerbare gevolgen kunnen hebben voor natuur en samenleving. Leerlingen denken na over oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen, en ontwikkelen zo een beter
Deze LesSnack gaat over de duurzaamheid van gerechten. De leerlingen onderzoeken wat eten duurzaam of minder duurzaam maakt. Ze leren dat dit met verschillende dingen te maken heeft, zoals: hoeveel plantaardige or dierlijke producten erin zitten, of ingrediënten seizoensgebonden zijn, hoe sterk voedsel bewerkt is en op welke manier het geproduceerd wordt.
In deze LesSnack zullen de leerlingen aan de slag gaan met extremen. Anders dan andere LesSnacks, zit bij deze een huiswerkopdracht voor de leerlingen om voorafgaand aan de les te doen, waarbij ze op landelijk niveau onderzoek doen naar veranderingen in temperatuur en neerslag. In de les bespreken de leerlingen vervolgens hun bevindingen en schalen
In deze LesSnack ontdekken leerlingen het verschil tussen biogas en waterstof op basis van reactiewarmte, atoomeconomie, eindigheid van grondstoffen, veroorzaakte CO2-uitstoot en efficiëntie van het energietransport. De ene helft van de klas maakt een LesSnack over biogas en de andere helft over waterstof, waarna de resultaten gedeeld worden en er klassikaal gediscussieerd kan worden over
In deze LesSnack leren leerlingen over framing-technieken, iets wat vaak voorkomt in het publieke debat. In de LesSnack zullen leerlingen drie framing-technieken leren: het gebruik van metaforen, selectieve feitelijke representatie en specifieke woordkeuze. Ze zullen bij drie verschillende tekstfragmenten het frame citeren, de framing techniek benoemen en de tegenovergestelde boodschap geven aan de hand van
In deze LesSnack leren leerlingen over framing, iets wat erg belangrijk is en vaak voorkomt in het publieke debat. Aan de hand van een korte huiswerkopdracht zullen leerlingen erachter komen wat framing is. In de les zullen ze vervolgens zelf een frame proberen te bedenken in kleine groepjes om hun vegetarische of niet-vegetarische gerecht te
In deze LesSnack ontdekken leerlingen wat er met de stralingsenergie van de zon op aarde gebeurt aan de hand van de stralingsbalans. Ze voorspellen en berekenen dat bijna alle zonne-energie uiteindelijk wordt teruggezonden de ruimte in, conform de wet van behoud van energie. Vervolgens bekijken ze wat er gebeurd met de energie die achterblijft op
In deze LesSnack onderzoeken leerlingen het stedelijke hitte-eilandeffect en de invloed ervan op de volksgezondheid. Ze leren waarom steden warmer zijn dan het platteland en hoe hoge temperaturen het lichaam beïnvloeden, van eiwitdenaturatie op celniveau tot orgaanschade en hittestress. Daarnaast ontdekken ze de rol van Heat Shock Proteins (HSP’s) bij het beschermen van cellen tegen
In deze LesSnack maken leerlingen kennis met de groene tuin en passen ze dit concept toe op het schoolplein. Ze leren wat het effect is van de groene tuin op het klimaat. De leerlingen zullen bedenken hoe het schoolplein er nu uitziet en dan samen ideeën bedenken om het te vergroenen met behulp van hun
Deze LesSnacks gaat over de veranderingen in populatie-aantal van de huismus sinds 1980. De leerlingen onderzoeken de rol van duurzaamheidsmaatregelen en verstening van tuinen in de voedselbeschikbaarheid en schuilgelegenheid voor de huismus. Bovendien bespreekt het materiaal maatregelen om de mussenpopulatie weer te verbeteren. Het materiaal vraagt leerlingen om biotische en abiotischefactoren te noemen die invloed
In deze LesSnack passen leerlingen hun kennis over kunststoffen op micro- en macroniveau toe om te verklaren waarom het recyclen van plastics zo complex is. Als voorbeeld wordt verpakkingsmateriaal van frikandelbroodjes in de supermarkt aangehaald. Vervolgens bedenken ze zelf oplossingen om verpakkingsmateriaal duurzamer te maken en downcyclen te voorkomen.
In deze LesSnack beschrijven leerlingen historische CO2 data met een lineair en een exponentieel verband. Door de verbanden te schetsen en te berekenen of de verbanden overeenkomen met ijskern-metingen bepalen leerlingen welk verband het beste is. Vervolgens berekenen ze wanneer we een temperatuurstijging van twee en vier graden bereiken als de trend in CO2 op
In deze LesSnack maken leerlingen in groepjes een poster over hoe het wereldwijde klimaat zou reageren op een regenwoud-Sahara. Dit is een manier van geo-engineering – grootschalig en doelbewust ingrijpen in het klimaatsysteem om de opwarming van de aarde tegen te gaan – die al jaren door enkele wetenschappers wordt besproken. Met behulp van hun
Deze LesSnack gaat over de duurzaamheid van de producten die leerlingen consumeren. Anders dan andere LesSnacks, zit bij deze een huiswerkopdracht voor de leerlingen om voorafgaand aan de les te doen. De leerlingen zullen hierbij onderzoek doen over de duurzaamheid van een voedselproduct, waarbij ze worden aangespoord om actief na te denken over de impact
In deze LesSnack beschrijven leerlingen historische CO2 data met een lineair en een exponentieel verband. Door de verbanden te schetsen en te berekenen of de verbanden overeenkomen met ijskern-metingen bepalen leerlingen welk verband het beste is. Vervolgens berekenen ze wanneer we een temperatuurstijging van twee en vier graden bereiken als de trend in CO2 op
In deze LesSnack ervaren leerlingen via een zintuiglijke oefening hoe zij verbonden zijn met natuur. Ze reflecteren daarna op hun persoonlijke relatie met natuur en bespreken hoe verschillende ideeën over natuur kunnen leiden tot verschillende keuzes met gevolgen voor klimaatverandering.
In deze LesSnack reflecteren leerlingen op hun relatie met de natuur en denken ze na over hoe dit het klimaat beïnvloedt. Aan de hand van afbeeldingen en enkele reflectievragen worden leerlingen aangezet tot het nadenken over hun eigen assumpties.
In deze LesSnack leren leerlingen waarom individuele klimaatacties géén druppel op een gloeiende plaat zijn. Vervolgens bedenken ze in groepjes acties om zelf klimaatverandering tegen te gaan, die ze rangschikken op haalbaarheid. Ze schrijven hun top drie op het bord in vier categorieën, waarna je dit klassikaal kunt bespreken.
In deze LesSnack voorspellen, berekenen en beargumenteren leerlingen hoeveel kilogram CO₂ ChatGPT jaarlijks uitstoot. De leerlingen voorspellen eerst of de CO₂-uitstoot van ChatGPT hoger of lager is dan dat van een Nederlands huishouden. Vervolgens berekenen ze hoeveel stroom ChatGPT per jaar verbruikt en hoeveel CO2 hierbij wordt uitgestoten, op basis van de energiemixen van drie
De fast fashion industrie gaat over hoe kleding zo goedkoop en snel mogelijk geproduceerd kan worden, echter gaat dit vaak gepaard met milieuvervuiling. Deze les gaat in op hoe fast fashion zowel een ecologisch als sociaal-politiek probleem is. Leerlingen ontdekken hoe verschillende politieke ideologieën – liberaal, sociaaldemocratisch, confessioneel en populistisch – op andere manieren naar
De fast fashion industrie gaat over hoe kleding zo goedkoop en snel mogelijk geproduceerd kan worden, echter gaat dit vaak gepaard met milieuvervuiling. Deze les gaat in op hoe fast fashion zowel een ecologisch als sociaal-politiek probleem is. Leerlingen ontdekken hoe verschillende politieke ideologieën – liberaal, sociaaldemocratisch, confessioneel en populistisch – op andere manieren naar
Met een oppervlakte van 9 miljoen km2 is de Sahara de grootste zandwoestijn ter wereld. Maar misschien niet voor lang meer? Sinds kort bestaan er namelijk plannen om de Sahara te vergroenen. Onderzoekers zien een kans hiermee op een duurzame manier het bewoonbaar leefgebied en productief grondgebied uit te breiden. Maar kan dat zomaar? En
Klimaatonrechtvaardigheid is complexer dan het soms lijkt. Deze position walk is ontworpen om klimaatonrechtvaardigheid te kunnen ervaren. Leerlingen leven zich in in hoe verschillende mensen klimaatproblematiek en oplossingen anders ervaren. Misschien is de reflectie nog wel het belangrijkste onderdeel van deze les. Wat betekent het nu precies als jij een stap naar voren mag doen
Hoosbuien, droogte, overstromingen – dat het klimaat verandert, daarover zijn de meeste mensen het eens. Maar als het gaat over de oplossingen, lopen de meningen flink uiteen. Waarom is er zoveel verdeeldheid over het klimaatbeleid? En hoe kun je die verschillen begrijpen? In deze les maken leerlingen kennis met verschillende visies op de aanpak van
Discussies over klimaatmigratie kennen twee veelgebruikte frames: het frame van klimaatmigratie als veiligheidsprobleem en klimaatmigratie als humanitair probleem. In deze lessenserie maken leerlingen kennis met beide frames en leren ze om kritisch na te denken over het gebruik van framing rondom klimaatmigratie.
Wat houdt klimaatverandering eigenlijk in? In deze lessenserie duiken we in klimaatverandering als maatschappelijk vraagstuk. We bekijken verschillende visies van politieke partijen ten opzichte van klimaat én onderzoeken de politieke invloed van wetenschappers.
In 2023 deed socioloog Hans Dagevos een nudging-experiment in een eetcafé in Wageningen. Wat bleek: met een kleine wijziging op de menukaart kiezen mensen vaker een vegetarisch gerecht. Nudging zou een belangrijke rol kunnen spelen bij het maken van duurzamere keuzes. Maar, hoe wenselijk is gedragsbeïnvloeding door de overheid?
Jaarlijks gooien we met z’n allen twee miljard kilo voedsel weg. Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, moet deze uitstoot minimaal gehalveerd worden. Hoe zijn we in deze wegwerpcultuur beland, maar vooral: hoe komen
Klimaatverandering raakt niet iedereen op dezelfde manier. Sommige mensen dragen meer bij aan klimaatverandering, terwijl anderen er de gevolgen van ondervinden. Hoe eerlijk is klimaatverandering? En hoe zorgen we voor een eerlijk klimaatbeleid? Een lessenserie over klimaatrechtvaardigheid in relatie tot de verzorgingsstaat.
In een wereld waar duurzaamheid steeds belangrijker wordt, doen bedrijven zich soms groener voor dan ze zijn. Maar wanneer is er sprake van misleiding? En welke dilemma’s spelen er bij wet- en regelgeving rondom greenwashing? Een duikje in de wondere wereld van duurzaamheidsclaims.
In 2023 deed socioloog Hans Dagevos een nudging-experiment in een eetcafé in Wageningen. Wat bleek: met een kleine wijziging op de menukaart kiezen mensen vaker een vegetarisch gerecht. Nudging zou een belangrijke rol kunnen spelen bij het maken van duurzamere keuzes. In deze lessenserie doen leerlingen onderzoek naar nudging en ontwerpen ze hun eigen nudge
Wat betekent het wanneer we het hebben over ‘de natuur’? En, hoe verhouden mensen zich tot de natuur? In deze lessenserie maken leerlingen kennis met de verschillende visies op relatie tussen mens en natuur én onderzoeken ze hoe dit terug komt in de standpunten van politieke partijen.
Treuren om uitstervende diersoorten, ontbossing en de afname van biodiversiteit: rouwen om het klimaat is een opkomend fenomeen. Kan ecologische rouw handvatten bieden voor het omgaan met klimaatverandering? En, welke rouwrituelen kennen we eigenlijk in Nederland? Een lessenserie over rouwrituelen binnen de pluriforme samenleving.
Het voeren van klimaatbeleid vraagt om het maken van lastige politieke keuzes. Daarbij stuiten politici vaak op weerstand van burgers of gemeenten. Politici zoeken daarom naar oplossingen met voldoende draagvlak. Steeds vaker wordt een klimaatburgerberaad genoemd als mogelijke oplossing. Maar wat is een burgerberaad precies en wat betekent het voor het functioneren van de democratie?
Dagcrème voor vrouwen, bier voor mannen. Reclames zitten vol met genderstereotypen. Hoe komen deze stereotypen tot stand? En, hoe zit het eigenlijk met genderstereotypen wanneer het gaat om duurzaam gedrag? Maak kennis met het ‘groene feminiene stereotype’.
De Klimaatzaak tegen Shell, de zaak van Urgenda tegen de Nederlandse staat en de Klimaseniorinnen die de Zwitserse staat aanklaagden wegens schending van mensenrechten. Steeds vaker zien we dat er klimaatrechtszaken aangespannen worden. Zijn ze ook effectief? En, wat zijn de gevolgen voor de rechtsstaat?
Er is veel discussie over de oorzaken, gevolgen en de aanpak van klimaatverandering. Daarbij worden feit en fabel nogal eens door elkaar gehaald. In deze les kruipen leerlingen in de rol van factchecker en beoordelen ze stellingen over het klimaat op juistheid en betrouwbaarheid.
Klimaatverandering is een belangrijk speerpunt van politieke partijen. Van links tot rechts en van progressief tot conservatief: het klimaat staat op de politieke agenda. Maar, wat willen politieke partijen nou écht met het klimaat? In deze les nemen we de standpunten van verschillende partijen onder de loep.
Wist jij dat wereldwijd een derde van ons voedsel wordt verspild? Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. In deze les duiken we het probleem van voedselverspilling in relatie tot klimaatverandering. Leerlingen koppelen de casus aan de stof van maatschappijwetenschappen.
Jaarlijks gooien we met z’n allen twee miljard kilo voedsel weg. Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, moet deze uitstoot minimaal gehalveerd worden. Is het afschaffen van de THT-datum een oplossing?
Klimaatverandering raakt niet iedereen op dezelfde manier. Wat is klimaatrechtvaardigheid en wat betekent het in de praktijk? In deze les onderzoeken we hoe klimaatverandering samenhangt met sociale ongelijkheid. Leerlingen gaat met elkaar in debat over klimaatbeleid in relatie tot de verzorgingsstaat.
Er zijn verschillende visies op de relatie tussen mens en natuur. Is de mens heerser, rentmeester, partner of toch participant van de natuur? In deze les onderzoeken we de visies van politieke partijen op de mens-natuur relatie. Want, hoe we ons verhouden tot de natuur heeft alles te maken met politiek en ideologie. Deze les
Jaarlijks gooien we met z’n allen twee miljard kilo voedsel weg. Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, moet deze uitstoot minimaal gehalveerd worden. Is het afschaffen van de THT-datum een oplossing voor voedselverspilling?
Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van deze tijd. Het heeft niet alleen gevolgen voor het milieu en ecosystemen, maar ook voor onze economie, gezondheid en veiligheid. In deze les onderzoeken we botsingen rondom klimaatverandering als maatschappelijk probleem.
Vuurwerk afsteken met Oud & Nieuw en straten vol met plastic bekers tijdens Carnaval. Steeds meer staan culturele praktijken op gespannen voet met duurzaamheid. Hoe duurzaam zijn culturele rituelen eigenlijk? En, is de vrijheid van dit soort culturele uitingen houdbaar voor de toekomst?
Dagcrème voor vrouwen, bier voor mannen. Reclames zitten vol met genderstereotypen. Hoe komen deze stereotypen tot stand? En, hoe zit het eigenlijk met genderstereotypen wanneer het gaat om duurzaam gedrag?
Cruisetoerisme wordt steeds populairder. In tien jaar tijd is het aantal passagiers dat kiest voor een all-inclusive vakantie op een schip ruim verdubbeld. Geen goede zaak voor het klimaat, want cruisetoerisme is de meest vervuilende vorm van vakantie. Wat houdt ons tegen om deze vervuiling aan te pakken?
Wetenschappers trekken al jaren aan de bel als het gaat om klimaatverandering. Worden zij genoeg gehoord in de politiek? Moeten wetenschappers een veto kunnen uitspreken over politieke beslissingen die invloed hebben op het klimaat? In deze les vormen leerlingen hun eigen mening over de invoering van zo’n veto en de gevolgen voor de democratie.
Jaarlijks gooien we met z’n allen twee miljard kilo voedsel weg. Het is een hoeveelheid voedsel die ook nog eens verantwoordelijk is voor zes procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, moet deze uitstoot minimaal gehalveerd worden. Hoe zijn we in deze wegwerpcultuur beland, maar vooral: hoe komen
Klimaatverandering, we worden er dagelijks mee doodgegooid. Maar wat houdt klimaatverandering eigenlijk in? En, wat is precies het probleem? In deze les duiken we in klimaatverandering als maatschappelijk probleem.
Steeds vaker zien we dat er rechtszaken aangespannen worden waarbij klimaatrechtvaardigheid belangrijk is. Wat is klimaatrechtvaardigheid? En welke vormen kennen we? In deze les kruipen leerlingen in de rol van advocaat houden ze een pleidooi voor- of tegen klimaatrechtvaardigheid.